Người Dao Thanh Y giữ gìn văn hóa truyền thống

0
75

Sinh sống chủ yếu ở xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, trong những năm qua, đồng bào Dao Thanh Y vẫn luôn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc qua văn hóa ẩm thực, dân ca dân vũ, các nếp sinh hoạt hằng ngày.

Mâm cỗ “rất riêng”

Khác với dân tộc Kinh, người Dao bắt đầu ăn tết từ 20 tháng Chạp âm lịch và ngày rằm tháng giêng đối với họ rất quan trọng, thường được tổ chức linh đình. Mâm cỗ cúng tổ tiên được chuẩn bị nhờ đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ. Từ những thực phẩm gần gũi, thân thuộc như gà, lợn, gạo nếp, người Dao đã chế biến thành mâm cỗ cúng đặc sắc, giàu ý nghĩa.

mâm cỗ người Dao

Mâm cỗ đặc sắc của dân tộc Dao Thanh Y.

chuẩn bị cỗ

Những bàn tay khéo léo chuẩn bị mâm cỗ.

Theo ông Trương Văn Thiện (thôn Tập Đoàn, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí), một mâm cỗ rằm của người Dao bày lên bàn thờ tổ tiên phải có canh gà rượu bâu, cá suối, măng rừng, thịt kho trám… Thêm vào đó là thứ bánh đặc trưng ngày Tết – bánh đường. Những vật phẩm trên người Dao gửi gắm ước mong tổ tiên phù hộ cho việc chăn nuôi thuận lợi, mùa màng tốt tươi. Bên cạnh mâm cỗ là khay giấy xếp tượng trưng cho vàng, bạc để cầu mong phúc lộc đầy nhà.

làm lễ cũng xin âm dương

Ông Thiện làm lễ cúng xin âm dương.

Tập tục cúng lễ của người Dao lại có nét khác biệt. Người đứng ra làm lễ cúng phải là người con trai đã được cấp sắc hoặc thầy cúng. Người làm lễ cầm kiếm và xin âm dương thể hiện đạo lý hiếu thảo của người con. Khi dâng lễ, người Dao thành kính mời tổ tiên về thụ hưởng mâm cỗ, đồng thời cầu mong tổ tiên phù hộ cho con cháu khỏe mạnh, làm ăn phát đạt,  xua đuổi thói hư tật xấu, đón phúc lành về nhà.

“Bánh đường” sự giao thoa của đất trời

Khác với truyền thống gói bánh trưng, bánh dày ngày Tết của người Kinh, người Dao gói bánh đường. Bánh được làm từ nguyên liệu chính là gạo nếp, nhân bánh có đường đen. Bánh đường của dân tộc Dao Thanh Y có vị thơm của gạo nếp và vị ngọt của đường như quyện sánh bởi sự giao hòa của đất – trời. Gạo nếp gói bánh phải được vo sạch, ngâm 30 phút cho ráo nước. Lá gói bánh phải xếp theo đôi, lá nhàu lót trong, lá vả lót ngoài. Mùi vị lá nhàu làm cho chiếc bánh thoang thoảng hương thơm của lá rất đặc trưng mà ăn một lần không thể quên được.

bánh đường của Dao Thanh y

Bánh Đường – thứ bánh đặc trưng của đồng bào Dao Thanh Y.

Nhờ các bà, các mẹ ở xã Thượng Yên Công, công thức làm những chiếc bánh truyền thống của người Dao không bị mai một mà tiếp tục được truyền lại cho thế hệ sau, trở thành món ăn không thể thiếu trong mâm cỗ của người Dao Thanh Y ngày Tết.

Lưu truyền “dân ca” đến mãi đời sau

Cũng như nhiều tộc người, Người Dao Thanh Y xã Thượng Yên Công “sở hữu” những điệu dân ca, dân vũ riêng. Các làn điệu của dân tộc Dao khác với dân tộc Kinh nhất là ở âm ngữ. Ví dụ như hát ru, người Kinh bắt đầu bằng “à a à ơi…” thì người Dao Thanh Y bắt đầu bằng “ồ ô ối, ô ồ ối…”. Tuy nhiên, dù là khác nhau ở âm ngữ, nhưng những câu hát của người Dao cũng mang nội dung giáo dục con cái về đạo lý làm người, ca ngợi khí thế hăng say lao động sản xuất, ca ngợi Đảng, Bác Hồ. Cụ Trần Thị Chiến (thôn Tập Đoàn, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí) tâm sự rằng: “Cụ luôn giữ bên mình một cuốn sách, ghi lại tất cả các bài hát truyền thống của dân tộc mình, để sau này còn có cái truyền lại cho con cháu biết”.

dân vũ của người dao

Một điệu dân vũ được đồng bào Dao Thanh Y bảo tồn

Thêu thổ cẩm, lữu giữ sắc màu truyền thống

Hiện nay, người Dao xã Thượng Yên Công vẫn lưu giữ được nét văn hóa thêu thùa trang phục truyền thống. Trang phục của họ rất độc đáo và ấn tượng. Những họa tiết, hoa văn được dệt từ những sợi len với đủ sắc màu xanh, đỏ, trắng, vàng… Người Dao Thanh Y quan niệm, màu đỏ mang lại hạnh phúc, may mắn, đầy đủ trong cuộc sống, ngoài ra còn mang thêm năng lượng, sức sống và hơi ấm nơi núi rừng nên màu đỏ giữ vai trò chủ đạo trong bộ trang phục. Họa tiết hoa văn thêu nơi gấu quần, áo, khăn, thường là hình quả trám, chữ vạn, hoa lá, cây cối, chim muông… với ý nghĩa hòa hợp thiên nhiên. Trước đây, ngày nào người Dao cũng mặc trang phục truyền thống của đồng bào mình, nhưng giờ họ chỉ mặc vào dịp lễ, Tết. Tất cả trang phục, quần áo, khăn mũ… đi lễ du xuân đều do các chị em tự tay thêu.

dệt khăn ng Dao

Tái hiện nghề dệt dải khăn truyền thống của dân tộc Dao Thanh Y.

Người dân ở nơi đây đã và đang nỗ lực truyền dạy cho con cháu trong nhà cũng như các cô gái trẻ trong thôn cách thêu thùa trang phục truyền thống. Đáng trân trọng hơn khi thế hệ trẻ đã ý thức được bản sắc dân tộc, họ hăng say học tập, giữ gìn, tiếp nối nghề thêu từ đời này sang đời khác. “Em rất tự hào khi sinh ra và lớn lên là người dân tộc Dao Thanh Y, em sẽ cố gắng học tập, giữ gìn phong tục, tập quán nói chung cũng như nghề thêu nói riêng để nối tiếp đến mai sau”, Em Lý Thị Lan Anh, thôn Tập Đoàn chia sẻ.

Thêu của người Dao

Nghề thêu thổ cẩm truyền thống được truyền dạy cho thế hệ đời sau của dân tộc Dao Thanh Y.

Từ già đến trẻ, trong mỗi gia đình người Dao Thanh Y xã Thượng Yên Công, các phong tục tập quán luôn được bà con duy trì, có ý thức gìn giữ và phát huy. Và đó cũng chính là yếu tố quan trọng nhất để văn hóa của đồng bào không bị mai một hay hòa tan trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Đây cũng là cơ sở để địa phương xây dựng các sản phẩm du lịch giàu bản sắc, gắn với khu di tích quốc gia đặc biệt Yên Tử.

Nguồn: Trang thông tin điện tử Thành phố Uông Bí