“Tàu xì”: Nét văn hóa ẩm thực Đầm Hà

0
97

Từ lâu, “tàu xì” đã trở thành món ăn quen thuộc của người dân Đầm Hà nói riêng, các huyện miền Đông của tỉnh Quảng Ninh nói chung. Đi qua bao thập kỷ, món ăn dân dã ấy vẫn luôn gắn bó trong bữa ăn hàng ngày của người dân nơi đây và trở thành nét văn hóa ẩm thực đặc trưng của người dân ở huyện miền núi này.

Tàu xì không còn là món ăn đơn thuần  mà còn là nét văn hóa ẩm thực của người dân Đầm Hà

Tàu xì không còn là món ăn đơn thuần mà còn là nét văn hóa ẩm thực của

người dân Đầm Hà

Nói đến các món ăn độc đáo và truyền thống của đồng bào dân tộc ở Đầm Hà không thể không nhắc đến món tàu xì. Tàu xì (hay còn gọi là đậu mặn) là món ăn có nguồn gốc từ người Hoa Kiều. Món ăn này đã du nhập vào Đầm Hà từ nhiều thập kỷ trước và được người dân nơi đây “Việt hóa” trở thành món ăn truyền thống của người Đầm Hà. Vào những ngày hè nóng bức, được thưởng thức một bát cháo trắng kèm với thịt kho tàu xì đậm đà hương vị vùng quê, khiến khó ai có thể kìm lòng. Món ăn này tuy dân dã nhưng mang hương vị đặc trưng không đâu có được. Càng đặc biệt hơn khi được tận mắt chứng kiến quá trình làm ra món ăn bình dị này mới cảm nhận được nỗi vất vả cũng như tâm huyết của người phụ nữ gửi gắm trong từng bát tàu xì. Nghề làm tàu xì giờ đây, được coi như nghề truyền thống của người Đầm Hà. Không có sách vở nào dạy cách làm tàu xì. Lớp sau học lớp trước, ông bà, cha mẹ truyền dạy cho con cháu.

Xưa, ngon và lâu đời nhất phải kể đến tàu xì do bà Nguyễn Thị Hồng, 68 tuổi, phố Chu Văn An, thị trấn Đầm Hà (Đầm Hà) làm ra. Nhiều người hay gọi bà bằng cái tên quen thuộc “Bà Hồng tàu xì”. Ngôi nhà nhỏ nằm nép mình trong một con hẻm, gần khu vực trung tâm thị trấn là nơi bà Hồng đã duy trì nghề làm tàu xì được gần 30 năm nay. Bà Hồng cho biết, bà từng là một giáo viên nghỉ hưu, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, muốn kiếm thêm thu nhập để có tiền nuôi 3 người con ăn học nên bà đã tìm hiểu và tự tập làm tàu xì đi bán ở chợ. Dần dà nhiều người ăn thấy ngon, quen nên đến đặt mua nhiều hơn và cũng vì thế mà nghề làm tàu xì truyền thống của bà Hồng nức tiếng thơm ngon ở khu vực miền Đông của tỉnh Quảng Ninh.

Bà Hồng chia sẻ: “Tôi làm tàu xì tính đến nay đã gần 30 năm. Thời gian đầu, làm tàu xì cũng gặp rất nhiều trở ngại vì chưa có kinh nghiệm nên hay bị hỏng hoặc hơi quá tay nên tàu xì bị mặn. Sau này, vừa làm vừa rút ra kinh nghiệm và đổi mới theo thị hiếu của người mua cho nên mới duy trì đến tận bây giờ”.

Bà Nguyễn Thị Hồng người vẫn luôn âm thầm giữ gìn nét văn hóa ẩm thá»±c cho quê hÆ°Æ¡ngBà Nguyễn Thị Hồng – người vẫn luôn âm thầm giữ gìn nét văn hóa ẩm thực cho quê hương

Chị Hà Xuân Hương, phố Hoàng Văn Thụ, thị trấn Đầm Hà, một khách hàng “ruột” mua tàu xì của bà Hồng gần 20 năm qua cho biết: “Tàu xì là món ăn ưa thích của gia đình mình trong bữa ăn hàng ngày. Tàu xì của bác Hồng được làm hoàn toàn thủ công và có mùi vị rất đặc trưng không đâu có được. Đối với người dân Đầm Hà chúng tôi, tàu xì là món ăn không thể thiếu trong mỗi gia đình. Vì vậy, có một địa chỉ tàu xì ngon, rẻ và đảm bảo chất lượng cũng không dễ tìm. Chúng tôi rất trân trọng những người như bác Hồng vẫn luôn miệt mài giữ gìn nét văn hóa ẩm thực cho quê hương”.

Tàu xì chỉ bao gồm 2 nguyên liệu chính đó là: Đậu tương đen và muối trắng hạt to. Nghe tưởng chừng có vẻ đơn giản nhưng để làm ra được một mẻ tàu xì “đúng bài” thì phải trải qua rất nhiều công đoạn, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và khéo léo của người chế biến. Theo kinh nghiệm, muốn tàu xì thơm, ngon, khâu lựa chọn và chế biến nguyên liệu giữ vai trò quyết định. Trước tiên, chọn đậu tương đen phải là đậu tương bản địa hạt to, tròn và đều sau đó đem luộc khoảng chừng hơn 1 tiếng. Khi mùi thơm của đậu lan tỏa và nếm thử nếu hạt đậu đã bở đều thì đem đổ ra thúng để cho ráo nước. Đậu sau khi khô ráo nước sẽ được chia ra lia, phủ kín bằng một lớp vải mềm rồi ủ khoảng 5- 7 ngày cho lên men. Khâu cuối cùng là khi đậu đã lên men đem phơi khô, dùng tay vò sạch lớp men bám trên đậu và rửa lại bằng nước sạch, sau đó trộn cùng với muối trắng và ủ khoảng 1-2 ngày là sử dụng được. Thường là cứ 1kg đậu tương ứng với 2 lạng muối. Có như vậy, tàu xì mới có đủ độ mặn và mềm, giúp tàu xì để được lâu hơn. Ngoài ra, việc làm tàu xì còn phải phụ thuộc vào thời tiết nắng để có thể phơi khô. Bởi vậy, người dân ở đây chủ yếu làm tàu xì trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 8, ủ dùng cho cả năm.

Tàu xì có thể làm gia vị cho rất nhiều món ăn, nhưng có lẽ thích hợp nhất vẫn là dùng để kho cá, kho thịt. Miếng thịt, cá được kho bằng tàu xì sẽ mềm và ngả màu vàng làm tăng thêm độ béo ngậy thơm ngon của miếng thịt, miếng cá. Bất kể mùa hè hay mùa đông lạnh giá, thưởng thức cơm hoặc cháo trắng với thịt kho tàu xì, người ăn sẽ cảm nhận được hương vị đậm đà, thơm ngon béo ngậy của mùi đậu đen lưu lại hương vị khó quên. Nghề làm tàu xì tuy vất vả, số tiền kiếm được cũng chỉ đủ ngày ba bữa, lo cho con cái đi học nhưng bù lại họ tìm được niềm vui từ nghề làm món ăn bình dị ở vùng quê, được nhiều ngưười trong và ngoài huyện tìm về thưởng thức. Mức giá trung bình hiện nay của tàu xì là 50.000 đồng/kg. Một ngày người làm tàu xì có thể làm được khoảng từ 3-5 kg tàu xì, trừ chi phí, người làm có thể thu về khoảng 150 nghìn đồng/ngày.

Hiện nay, đời sống của người dân được nâng cao, những hàng ăn, thức uống thời thượng ngày càng mọc lên nhiều nhưng tàu xì truyền thống của quê hương vẫn luôn có một chỗ đứng nhất định trong lòng mỗi người con của Đầm Hà. Dù có đi đến đâu chăng nữa thì mỗi khi nhớ về bữa cơm được ăn với tàu xì, cảm nhận hương vị mặn mòi của quê hương cũng đủ làm ấm lòng những người con xa quê.

Nguồn: www.qtv.vn

Trần Hoàn (Trung tâm TT&VH Đầm Hà)