Trong kho tàng đời sống văn hóa tinh thần của người Sán Dìu sinh sống tại xã Bình Dân (Đặc khu Vân Đồn), Lễ hội Đại Phan được xem là một sinh hoạt tín ngưỡng có ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Đây là lễ cầu an, cầu mùa quan trọng nhất trong năm, phản ánh đậm nét thế giới quan đa thần và khát vọng về cuộc sống ấm no, yên bình, thiên nhiên thuận hòa.

Trải qua nhiều thế hệ, Lễ hội Đại Phan không chỉ giữ vai trò tâm linh trong cộng đồng người Sán Dìu mà còn dần trở thành một không gian văn hóa đặc sắc. Với những nghi thức độc đáo và giá trị truyền thống được gìn giữ nguyên vẹn, lễ hội ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách yêu thích khám phá bản sắc văn hóa dân tộc.

Điểm nhấn ấn tượng nhất của Lễ hội Đại Phan chính là nghi thức lội than – một nghi lễ mang màu sắc huyền bí, thể hiện niềm tin mạnh mẽ của người Sán Dìu vào sự giao cảm giữa con người với thế giới siêu nhiên. Theo quan niệm dân gian, lội than còn được xem như nghi thức “rửa tội”, giúp thanh lọc tâm hồn, xua tan điều dữ, hóa giải những bất an cho cả người đang sống lẫn vong linh người đã khuất. Nghi lễ này luôn gắn liền với các phần hành lễ quan trọng khác như dựng cây Thí Phan, leo dao, múa hành quang…, tạo nên một chỉnh thể tín ngưỡng linh thiêng, vừa trang nghiêm vừa cuốn hút.

Lễ lội than thường diễn ra vào ban đêm – thời điểm được cộng đồng Sán Dìu cho là lúc trời đất giao hòa, cõi âm và cõi dương trở nên gần gũi nhất. Khi lửa than bừng đỏ trong màn đêm và khói mỏng lan tỏa, không gian nghi lễ trở nên tĩnh lặng, thiêng liêng. Các thầy cúng sau khi làm lễ xin phép thần linh sẽ là những người đầu tiên bước chân trần trên con đường than hồng dài gần chục mét. Những bước đi dứt khoát, uyển chuyển mà không hề biểu lộ đau đớn được xem là minh chứng cho sự che chở của bề trên cũng như năng lực tâm linh của người hành lễ.

Tiếp nối là các gia đình thực hiện nghi thức cầu siêu cho người thân đã khuất, tay cầm bát hương, vừa bước qua than hồng vừa khấn nguyện, gửi gắm mong muốn linh hồn được thanh tẩy, siêu thoát. Phần cuối cùng dành cho người dân trong làng và du khách thập phương. Bất kỳ ai mang trong mình niềm tin và ước nguyện về sự bình an, may mắn đều có thể tham gia. Với người Sán Dìu, việc bước qua than hồng không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn nhắc nhở con người sống hướng thiện, hòa hợp với cộng đồng và thiên nhiên.

Không dừng lại ở giá trị tín ngưỡng, nghi thức lội than trong Lễ hội Đại Phan còn là sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt. Khi mọi người cùng tham gia nghi lễ, cùng chia sẻ niềm tin và khát vọng, ranh giới cá nhân dường như được xóa nhòa, thay vào đó là tinh thần đoàn kết và sự đồng cảm sâu sắc. Chính yếu tố cộng đồng này đã tạo nên sức sống lâu bền cho lễ hội, giúp Đại Phan không chỉ là sinh hoạt văn hóa nội bộ mà còn trở thành điểm nhấn đặc sắc trong hành trình khám phá văn hóa các dân tộc ở Vân Đồn.

Ngày nay, việc bảo tồn và tổ chức Lễ hội Đại Phan một cách trang trọng, chân thực không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh của người Sán Dìu mà còn góp phần làm giàu đời sống tinh thần, khẳng định giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Lễ hội là biểu tượng sinh động cho sức sống của văn hóa truyền thống – nơi niềm tin, bản sắc và khát vọng cộng đồng tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và trở thành nguồn cảm hứng hấp dẫn đối với du khách gần xa.

Ảnh: Đặc khu Vân Đồn

Ban Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch