Quảng Ninh với đường bờ biển dài khoảng 250km từ lâu đã hình thành nên không gian văn hóa đặc trưng của cộng đồng cư dân ven biển. Mỗi dịp đầu xuân, nhiều lễ hội mang đậm dấu ấn văn hóa biển đảo được tổ chức tại các địa phương trong tỉnh, vừa đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân, vừa tạo điểm nhấn sinh động cho bức tranh du xuân vùng Đông Bắc.

Hiện toàn tỉnh có hơn 40 lễ hội diễn ra tại hệ thống đình, đền, chùa, miếu, nghè ven biển và hải đảo. Các lễ hội này gắn liền với đời sống tín ngưỡng của ngư dân như cúng thủy thần, lễ mở cửa biển, lễ cầu ngư… thường tổ chức vào đầu năm hoặc thời điểm chuyển mùa trên biển. Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, đây còn là dịp để cộng đồng ngư dân củng cố tinh thần đoàn kết, cầu mong một năm thuận lợi, mưa thuận gió hòa, khai thác hải sản hiệu quả.

Trên vịnh Hạ Long, Lễ hội đền Bà Men diễn ra vào ngày 19–20 tháng Giêng âm lịch hằng năm là nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng của ngư dân vùng vịnh. Người dân chuẩn bị lễ vật chu đáo, từ hoa quả, bánh trái đến sản vật biển như tôm, cá, mực… thể hiện lòng thành kính và ước vọng bình an, thuận buồm xuôi gió. Bên cạnh phần nghi lễ trang nghiêm, hội đua thuyền rồng trước khu vực đền cũng thu hút đông đảo người dân và du khách, tạo không khí sôi nổi ngày xuân.

Một hoạt động tín ngưỡng quen thuộc khác là lễ cầu ngư đầu năm, được tổ chức tại nhiều địa phương ven biển. Tại phường Hà An, lễ hội diễn ra vào mùng 5–6 tháng Giêng tại cảng cá Bến Giang; còn ở khu vực cảng Cái Rồng (đặc khu Vân Đồn), lễ cầu ngư tổ chức vào ngày 11–12 tháng Giêng. Những nghi lễ này thể hiện lòng tri ân đối với các vị thần biển, cầu mong ngư dân ra khơi an toàn, mùa vụ bội thu.

Đặc biệt, Lễ hội mở cửa biển tại đặc khu Cô Tô – được phục dựng từ năm 2024 – tiếp tục tổ chức thường niên vào ngày 14–15 tháng Giêng. Năm 2026, công tác chuẩn bị được triển khai từ cuối năm trước nhằm đảm bảo lễ hội diễn ra trang trọng, đúng nghi thức truyền thống tại miếu thờ ở đảo Thanh Lân. Các nghi lễ chính gồm tế lễ, dâng hương, thả cá phóng sinh, nghinh thần và rước thuyền ra khơi, tái hiện sinh động đời sống văn hóa tâm linh của cư dân biển.

Phần hội năm nay dự kiến phong phú với nhiều hoạt động như hội thi ẩm thực biển, trưng bày sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương, triển lãm ảnh về cảnh quan – du lịch Cô Tô, chương trình nghệ thuật chủ đề biển đảo cùng các trò chơi dân gian, hoạt động thể thao cộng đồng. Một số nội dung gắn với bảo vệ môi trường biển như trưng bày sản phẩm tái chế từ rác thải nhựa cũng được chú trọng, góp phần lan tỏa thông điệp phát triển du lịch bền vững.

Thông qua chuỗi lễ hội đầu xuân, hình ảnh Quảng Ninh không chỉ hiện lên với cảnh sắc thiên nhiên đặc sắc mà còn với chiều sâu văn hóa của cộng đồng cư dân ven biển. Những hoạt động này góp phần bảo tồn bản sắc truyền thống, tăng cường quảng bá du lịch biển đảo và mang đến cho du khách những trải nghiệm mùa xuân giàu cảm xúc khi đến với vùng Đông Bắc.

Ban Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch