Trong chiến lược phát triển du lịch, Quảng Ninh đang từng bước khẳng định vai trò đặc biệt của lễ hội như một nguồn lực mềm giàu tiềm năng, vừa bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, vừa tạo động lực tăng trưởng kinh tế địa phương.

Hiện nay, Quảng Ninh có trên 100 lễ hội lớn nhỏ, trong đó 76 lễ hội đã được kiểm kê, ghi danh trong danh mục di sản văn hóa phi vật thể. Nhiều lễ hội truyền thống tiêu biểu như lễ hội đền Cửa Ông, lễ hội Tiên Công, lễ hội Bạch Đằng, lễ hội đình Trà Cổ, lễ hội đình Quan Lạn… từ lâu đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Song song với đó, các lễ hội mang hơi thở đương đại như Hội Mùa vàng, Hội Hoa sở, Hội Soóng cọ ở khu vực miền Đông cũng góp phần làm phong phú bức tranh du lịch lễ hội của địa phương.

Một trong những lợi ích rõ nét là việc các sự kiện lễ hội giúp kéo dài mùa du lịch, giảm bớt tính thời vụ – vốn là thách thức lâu dài của ngành du lịch. Thông qua lễ hội, nhu cầu du lịch trải nghiệm được khơi dậy mạnh mẽ, khi du khách không chỉ tham quan mà còn mong muốn tham gia, tương tác và tìm hiểu chiều sâu văn hóa bản địa.

Ở góc độ kinh tế, mùa lễ hội mở ra cơ hội phát triển đa dạng các dịch vụ bổ trợ như lưu trú cộng đồng, ẩm thực, tiêu thụ nông sản, chế biến món ăn truyền thống và các hoạt động trải nghiệm. Vào dịp lễ, tết, nhu cầu mua sắm và sử dụng dịch vụ tăng cao, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Nhiều sản vật địa phương như gạo nếp, rượu truyền thống, thuốc nam, mật ong, hồi, quế, rau rừng… được tiêu thụ thuận lợi, trở thành nguồn thu đáng kể cho các hộ gia đình.

Quảng Ninh còn là địa bàn lưu giữ hệ thống lễ tết truyền thống phong phú, gắn chặt với tín ngưỡng nông nghiệp, chu kỳ mùa vụ và cấu trúc gia đình, dòng họ. Bên cạnh các tết phổ biến như Tết Nguyên đán, Tết Thanh minh, Tết Đoan Ngọ, Tết tháng Bảy, nhiều nghi lễ đặc sắc của đồng bào dân tộc thiểu số vẫn được duy trì như lễ Cầu mùa, lễ Kiêng gió của người Dao, lễ Đại phan của người Sán Dìu, hội Hát tháng Ba của người Sán Chỉ… Các nghi lễ vốn mang tính nội bộ cộng đồng nay được điều chỉnh linh hoạt, phù hợp với hoạt động tham quan nhưng vẫn giữ được sự tôn nghiêm và bản sắc văn hóa.

Khả năng chuyển hóa lễ hội thành sản phẩm du lịch thể hiện rõ ở việc khai thác chính các nghi lễ, phong tục, diễn xướng làm nội dung trải nghiệm. Du khách có thể tham gia chợ phiên đầu năm, xem và thử gói bánh truyền thống, quan sát nghi lễ thờ cúng tổ tiên, trải nghiệm tảo mộ ngày Thanh minh hay hòa mình vào các trò chơi dân gian, lễ cầu mùa. Khi được tổ chức bài bản và đúng mực, đây sẽ là những sản phẩm đặc thù, tạo sự khác biệt so với các loại hình du lịch đại trà.

Trên nền tảng hệ thống lễ hội phong phú và giàu bản sắc đó, việc tổ chức lại sản phẩm du lịch theo mùa lễ hội đang mở ra nhiều dư địa phát triển mới cho Quảng Ninh.Từ lịch lễ hội hằng năm của các dân tộc trên địa bàn, Quảng Ninh có thể xây dựng các tour chuyên đề theo chuỗi trải nghiệm như trekking, chợ phiên, tham quan bản làng, khám phá ẩm thực, xem diễn xướng dân gian và tham gia lao động sản xuất cùng người dân. Đồng thời, cần hỗ trợ các hộ làm du lịch cộng đồng xây dựng câu chuyện bản sắc riêng cho sản phẩm, đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên bản địa, đầu tư hạ tầng phù hợp và đẩy mạnh bảo tồn các giá trị văn hóa phi vật thể.

Tổng thể, lễ hội không chỉ là không gian văn hóa hay nghi lễ truyền thống mà đang trở thành nguồn lực chiến lược trong phát triển du lịch Quảng Ninh. Lễ hội góp phần nâng cao nhận diện điểm đến, kéo dài thời gian lưu trú, kích hoạt chi tiêu và mở rộng cơ hội phát triển kinh tế văn hóa. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các điểm đến, việc khai thác hiệu quả lễ hội chính là cách để Quảng Ninh định vị hình ảnh khác biệt dựa trên chiều sâu văn hóa bản địa.

Ban Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch